การอยู่ไฟหลังคลอด องค์ความรู้ที่อยู่คู่สังคมไทยมานาน

เชื่อว่าคุณแม่หลายท่านคงเคยได้ยินคำว่า “อยู่ไฟหลังคลอด” มาจากผู้ใหญ่ในบ้านกันมาบ้างใช่ไหมคะ 

การอยู่ไฟเป็นองค์ความรู้ที่อยู่คู่สังคมไทยมานานตั้งแต่สมัยโบราณจนถึงปัจจุบัน โดยมีความเชื่อกันว่า การอยู่ไฟหลังคลอดจะช่วยปรับสมดุลธาตุ ทำให้เลือดลมไหลเวียน ฟื้นฟูร่างกายคุณแม่ให้กลับมาเป็นปกติค่ะ

ทำไมต้องมีการอยู่ไฟหลังคลอด

คุณแม่หลายท่านคงประสบปัญหาหลังคลอดแล้วมีอาการอ่อนเพลีย ปวดเมื่อยตามร่างกาย ผิวพรรณหมองคล้ำ หงุดหงิดง่าย อารมณ์แปรปรวน กันมาบ้าง  ในบางรายอาจมีอาการสะบัดร้อนสะท้านหนาว คือ  มีอาการเดี๋ยวร้อนเดี๋ยวหนาวอยู่บ่อยๆ ซึ่งอาการเหล่านี้พบได้ในคุณแม่หลังคลอดค่ะ

การอยู่ไฟหลังคลอด จะเป็นการใช้ความร้อนและสรรพคุณจากสมุนไพรในการช่วยปรับสมดุลธาตุ ฟื้นฟูร่างกาย คลายเส้นคลายกล้ามเนื้อที่แข็งเกร็งมาตั้งแต่ตอนอุ้มท้อง บรรเทาอาการปวดเมื่อย ช่วยทำให้หน้าท้องยุบเร็ว ผิวพรรณผ่องใส ลดรอยด่างดำตามข้อพับต่างๆ และที่สำคัญคือ ช่วยทำให้น้ำนมไหลได้มากขึ้น จะเห็นได้ว่า การอยู่ไฟหลังคลอดนั้นเป็นผลดีต่อร่างกายคุณแม่มากๆ เลย

ขั้นตอนการอยู่ไฟหลังคลอด

1.       การนวดเพื่อคลายกล้ามเนื้อ เป็นการนวดไล่ไปตามแนวเส้นของร่างกาย เพื่อบรรเทาอาการปวดเมื่อยของคุณแม่หลังคลอด นอกจากนี้อาจมีการนวดกระตุ้นเปิดท่อน้ำนม เพื่อกระตุ้นให้น้ำนมออกมาได้สะดวกมากขึ้น ทั้งนี้แนะนำให้กระทำโดยผู้เชี่ยวชาญนะคะ เนื่องจากหากไม่รู้วิธีนวดที่ถูกต้องอาจทำให้เต้านมอักเสบได้

2.       การประคบยาสมุนไพร เป็นการใช้ลูกประคบร้อนมาประคบให้ทั่วร่างกาย มีการประคบบริเวณเต้านม เพื่อช่วยกระตุ้นเลือดลม ทำให้น้ำนมไหลออกมากขึ้น

3.       การทับหม้อเกลือ  เป็นการนำเกลือตัวผู้ใส่ลงใน หม้อดิน ขนาดเล็ก นำไปตั้งไฟให้ร้อนจนเกลือสุก ห่อด้วยสมุนไพร เช่น ไพล ว่านนางคำ ขมิ้นอ้อย ใบพลับพลึง  แล้วนำมาทับบริเวณหน้าท้อง หัวหน่าว และ ตามร่างกาย การทับหม้อเกลือช่วยปรับสมดุลธาตุในร่างกาย ทำให้มดลูกเข้าอู่ได้เร็วขึ้น

4.       การอบสมุนไพร  เป็นการนำสมุนไพรต่างๆ เช่น ใบมะกรูด ใบมะนาว ใบมะขาม ใบส้มป่อย ตะไคร้ ว่านน้ำ ผักบุ้งแดง เป็นต้น มาต้มในหม้อให้เดือด ค่อยๆ แย้มฝาหม้อรมไอให้ทั่วในกระโจม จากนั้นจึงเข้าอบในกระโจม แบ่งเป็น 2 รอบ ใช้เวลารอบละประมาณ 10-15 นาที การอบสมุนไพรช่วยเปิดรูขุมขน ทำให้ร่างกายขับของเสียออกมาทางเหงื่อ ช่วยผ่อนคลาย ลดอาการปวดกล้ามเนื้อได้ดี

     5.   การอาบน้ำสมุนไพร เป็นการใช้น้ำสมุนไพรจากหม้ออบสมุนไพรมาผสมน้ำ ใช้อาบชำระร่างกาย

ข้อควรรู้เกี่ยวกับการอยู่ไฟหลังคลอด

1.       คุณแม่ที่คลอดเองโดยวิธีธรรมชาติ สามารถอยู่ไฟได้หลังจากวันคลอดประมาณ 7 วัน ส่วนคุณแม่ที่ผ่าคลอด ควรเว้นระยะรอให้แผลผ่าแห้งสนิทก่อน โดยทั่วไปคือประมาณ 1 เดือนหลังคลอด

    2.   การอยู่ไฟหลังคลอดเป็นการปรับสมดุลของธาตุ จึงต้องใช้เวลาเพื่อให้ร่างกายฟื้นฟูตนเอง การอยู่ไฟน้อยเกินไปอาจทำให้ประสิทธิผลไม่ดีเท่าที่ควร ระยะเวลาอยู่ไฟหลังคลอดที่แนะนำคือ อย่างน้อย 5 วันค่ะ 

 เอกสารอ้างอิง

1. ตำราแพทย์แผนโบราณทั่วไป สาขาการผดุงครรภ์.  (กองการประกอบโรคศิลปะ กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ)

2. รูปภาพจาก น้องแพร ,  www.pixabay.com และ www.pexels.com . เข้าถึงเมื่อ 15 มค. 2564.

เรียบเรียงโดย ทีมแพทย์แผนไทย  handout2009